Cục máu đông (huyết khối) là nguồn gốc của rất nhiều bệnh tật. Nói thật đơn giản, dòng tuần hoàn bị nghẽn lại ở bất cứ vị trị nào của cơ thể đều dẫn đến thiếu máu, hoại tử và hậu quả vô cùng nguy hiểm. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc BV Đại học Y Hà Nội đã có chia sẻ khá dài, chi tiết về vấn đề này.
Mối nguy hiểm của cục máu đông
Mới đây, trên trang cá nhân bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu kể: "Người bác họ của tôi sau phẫu thuật thay khớp háng thành công được xuất viện về nhà. Trong đơn thuốc kê có thuốc chống đông máu nhưng vì một lý do nào không cắt nghĩa được, bà không được dùng theo chỉ định.
Cục máu đông trong tĩnh mạch chi dưới hình thành, di chuyển và bắn lên gây tắc đột ngột động mạch phổi. Bác đã ra đi mãi mãi cho dù được cấp cứu ngừng tuần hoàn bằng mọi phương thức tối ưu nhất. Nỗi buồn ấy theo tôi rất lâu.
Vậy cái gì sẽ bảo đảm sự thông suốt của hệ tuần hoàn, chống lại sự hình thành cục máu đông - đó chính là Heparin, người hùng thầm lặng không thể thiếu của cơ thể.
Việc máu đông giống như miếng băng cá nhân bên trong cơ thể, cũng rất cần thiết để cầm máu sau bất cứ chấn thương nào gây chảy máu. Nhưng đôi khi chúng hình thành không đúng lúc, tạo ra một khối máu đông gọi là huyết khối.
Nếu huyết khối hoặc thậm chí một mảnh của nó vỡ ra, di chuyển theo dòng máu, gây nghẽn dòng chảy - lúc này gọi là thuyên tắc mạch máu.
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là thuyên tắc huyết khối tại hệ tĩnh mạch (VTE). Trường hợp không điều trị tốt, máu đông sẽ "bắn" lên phổi hoặc thậm chí não (nếu có luồng thông trong tim) gây biến chứng nguy hiểm, có thể tử vong như trường hợp của Bác tôi.
Theo một nghiên cứu tại Úc, VTE gây tắc mạch phổi đứng thứ 5 trong các nguyên nhân gây tử vong.
Nguyên nhân hình thành cục máu đông
Vậy tại sao những cục máu đông này lại hình thành? Có ba thủ phạm chính:
- Tổn thương mạch máu, chẳng hạn như sau phẫu thuật hoặc chấn thương lớn.
- Bất động kéo dài, hãy nghĩ đến các chuyến bay đường dài.
- Tình trạng tăng đông máu, một cách nói hoa mỹ để chỉ máu dễ đông hơn bình thường. Điều này có thể do dùng thuốc tránh thai chứa estrogen hoặc do mất nhiều máu làm rối loạn đông máu, rối loạn sinh tuỷ ...
Chất chống đông máu
May mắn thay, cơ thể chúng ta có sẵn HEPARIN. Hãy tưởng tượng mạch máu của bạn như một đường cao tốc đông đúc, nơi tắc đường, giống như cục máu đông. Heparin là hệ thống kiểm soát giao thông tự nhiên của chúng ta.
Nếu mạch máu bị tổn thương, các tế bào xung quanh - gọi là tế bào MAST (dưỡng bào) sẽ giải phóng heparin vào dòng máu, hạn chế tối đa hiện tượng ùn tắc giao thông.
Quá trình đông máu liên quan đến sự cân bằng giữa chất ức chế đông máu (gọi là antithrombin) và chất kích hoạt đông máu (prothrombin).
Năm 1916, Jay McLean. - một sinh viên y khoa năm thứ hai tại Bệnh viện Johns Hopkins ở Baltimore, Maryland đã phân lập được một hóa chất từ gan chó có vẻ có đặc tính antithrombin, gây chảy máu quá mức khi tiêm cho động vật thí nghiệm.
Do đó, heparin được đặt tên theo từ tiếng Hy Lạp hepar, có nghĩa là 'gan', nơi nó được phân lập lần đầu.
Ngày nay, heparin sử dụng trong điều trị thường được chiết xuất từ phổi bò hoặc ruột lợn (tin thật mừng cho loài chó).
Heparin có hai dạng chính: heparin không phân đoạn, là hỗn hợp của các phân tử (thường được tiêm, truyền đường tĩnh mạch), và heparin trọng lượng phân tử thấp, mang lại tác dụng dễ dự đoán và kéo dài hơn (thường được tiêm dưới da vùng bụng).
Hy vọng đọc xong bài này các bạn hiểu được khi bác sĩ chỉ định dùng 'thuốc làm loãng máu' cho mình hoặc người thân trong bệnh viện, đó chính heparin, người hùng tí hon giúp dòng máu không bị tắc nghẽn. Và cũng hiểu được sao vùng quanh rốn cứ bị tiêm và để lại các vết bầm tím - đó chính là Heparin trọng lượng phân tử thấp".
Bên dưới bài đăng của bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu, nhiều người gửi lời cám ơn:
- "Mong bác sĩ có thời gian thì chia sẻ những kiến thức như thế này cho người bình thường như em được hiểu biết thêm. Mẹ em bị các vấn đề như bài viết của bác chia sẻ. Em đọc thấy rất dễ hiểu".
- "Thật cảm ơn rất nhiều tới người bác sỹ rất bận rộn nhưng vẫn dành thời gian viết bài để giúp những người hữu duyên đọc được hoặc theo dõi sẽ có những phương pháp bảo vệ và phòng tránh cho bản thân".
- Quá hay! Là bài học cho mọi người để tránh những tai biến sau phẫu thuật , cảm ơn Bác sỹ thật nhiều!".
* Thông tin trên do PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu chia sẻ mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa. Bạn đọc tuyệt đối không tự ý mua, tiêm hoặc ngưng sử dụng thuốc chống đông (Heparin) khi chưa có chỉ định và theo dõi sát sao từ bác sĩ điều trị.
Nguồn tham khảo: PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu - Heparin
