Ngoài 30 tuổi, tôi đã xuất hiện tóc bạc. Không riêng tôi mà nhiều bạn cùng trang lứa cũng bạc tóc sớm.
Tìm hiểu thì tóc bạc sớm là tình trạng mất sắc tố melanin nguyên nhân có thể do gen, lối sống hoặc thiếu hụt dưỡng chất.
Để tìm hiểu về nguyên nhân tóc bạc sớm, tóc bạc sớm là dấu hiệu của bệnh gì, khi nào tóc bạc sớm cần đi khám hãy đọc thông tin do bác sĩ Dương Minh Tuấn chuyên khoa nội tiết đang công tác tại bệnh viện Bạch Mai đăng tải.
Tóc bạc sớm là gì?
Tóc bạc là hiện tượng sợi tóc mới mọc ra giảm hoặc mất sắc tố melanin. Theo cách phân loại thường được sử dụng trong y văn, bạc tóc được xem là xuất hiện sớm khi bắt đầu trước 20 tuổi ở người da trắng, trước 25 tuổi ở người châu Á và trước 30 tuổi ở người da đen.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là các mốc dịch tễ học; hiện vẫn chưa có một tiêu chuẩn quốc tế thống nhất về số lượng bao nhiêu sợi tóc bạc mới được gọi là bệnh.
Vì vậy, một người Việt Nam có vài sợi tóc bạc ở tuổi 23 chưa chắc đã mắc một bệnh lý nguy hiểm, điều cần quan tâm hơn là tóc bạc bắt đầu từ bao giờ, tăng nhanh hay chậm, có tiền sử gia đình hay không và có đi kèm những biểu hiện bất thường khác hay không.
Nguyên nhân tóc bạc sớm
Thực tế, bạc tóc sớm phần lớn trường hợp liên quan đến di truyền và quá trình lão hóa sớm của tế bào sắc tố trong nang tóc, nhưng một số trường hợp có thể đi kèm thiếu vi chất, bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn hoặc những rối loạn toàn thân khác. Điều quan trọng là phải biết trường hợp nào chỉ cần theo dõi và trường hợp nào nên đi khám.
Tóc bạc sớm có phải do yếu tố di truyền không?
Theo bác sĩ Tuấn thì bạc tóc sớm cũng có thể do di truyền.
Nếu cha mẹ, ông bà hoặc anh chị em ruột bạc tóc từ sớm, khả năng một người cũng bạc sớm sẽ cao hơn. Đây không phải đặc điểm do một gene đơn lẻ quyết định mà là kết quả tương tác của nhiều gene kiểm soát tế bào sắc tố, quá trình sản xuất melanin, chống oxy hóa và lão hóa tế bào.
Một trong những biến thể được nghiên cứu nhiều nhất nằm trong gene IRF4. IRF4 tương tác với MITF và các enzyme tham gia tổng hợp melanin. Tuy nhiên, ngay cả một biến thể IRF4 đã được xác nhận cũng chỉ giải thích được một phần rất nhỏ sự khác biệt về thời điểm bạc tóc giữa các cá thể. Nói cách khác, không có một “gene bạc tóc” duy nhất và xét nghiệm gene hiện không cần thiết đối với đa số người chỉ có biểu hiện bạc tóc sớm đơn thuần.
Gene quyết định nền tảng, nhưng tốc độ bạc tóc còn có thể bị ảnh hưởng bởi môi trường, tình trạng dinh dưỡng, hút thuốc, stress oxy hóa và một số bệnh lý đi kèm.
Stress có thật sự làm tóc bạc không?
Không nên quy mọi trường hợp bạc tóc cho stress, nhưng mối liên hệ này có cơ sở sinh học.
Một nghiên cứu nổi tiếng đăng trên Nature cho thấy ở chuột, stress cấp tính làm hệ thần kinh giao cảm giải phóng noradrenaline tại nang tóc. Tín hiệu này khiến các tế bào gốc sắc tố bị hoạt hóa quá mức và cạn kiệt, làm những chu kỳ tóc sau không còn đủ tế bào sản xuất melanin. Đây là bằng chứng quan trọng về cơ chế stress có thể thúc đẩy tóc bạc, nhưng vẫn cần thận trọng khi chuyển kết quả từ động vật sang con người.
Một nghiên cứu nhỏ trên người năm 2021 đã phân tích sắc tố dọc theo từng sợi tóc và phát hiện một số đoạn tóc bạc có thể xuất hiện tương ứng với thời kỳ stress, sau đó phần tóc mọc mới đậm màu hơn khi stress giảm. Điều này gợi ý rằng ở giai đoạn sớm, khi nang tóc vẫn còn tế bào sắc tố hoạt động, bạc tóc đôi khi có thể đảo ngược một phần. Tuy nhiên, nghiên cứu này không chứng minh rằng giảm stress có thể làm đen lại mái tóc đã bạc lâu năm.
Vì vậy, stress có thể là yếu tố thúc đẩy ở người có cơ địa nhạy cảm, nhưng không phải cứ tóc bạc là do stress.
Tóc bạc sớm là thiếu chất gì?
Một số nghiên cứu ghi nhận bạc tóc sớm có liên quan với nồng độ thấp của vitamin B12, folate, ferritin, canxi, vitamin D, đồng hoặc kẽm. Tuy nhiên, phần lớn đây là các nghiên cứu quan sát quy mô nhỏ; việc hai tình trạng cùng xuất hiện không đồng nghĩa chắc chắn thiếu chất là nguyên nhân làm tóc bạc.
Trong số đó, thiếu vitamin B12 là nguyên nhân có thể điều chỉnh được được nhắc đến nhiều nhất. Thiếu B12 có thể gặp ở người ăn chay nghiêm ngặt, người cao tuổi, bệnh nhân viêm teo dạ dày hoặc thiếu máu ác tính, người đã phẫu thuật dạ dày, mắc bệnh đường ruột hoặc sử dụng metformin và thuốc ức chế acid dạ dày kéo dài.
Tuy nhiên, bổ sung vitamin B12 chỉ có ý nghĩa khi người bệnh thực sự thiếu hoặc có nguy cơ thiếu. Uống B12, biotin hay “thuốc bổ tóc” khi xét nghiệm hoàn toàn bình thường chưa được chứng minh có thể làm đen tóc do di truyền.
Đồng cần thiết cho hoạt động của tyrosinase – một enzyme quan trọng trong tổng hợp melanin – nhưng thiếu đồng thật sự không phổ biến. Tự uống đồng liều cao có thể gây độc và làm mất cân bằng với kẽm.
Ferritin thấp và thiếu sắt thường liên quan rõ hơn với rụng tóc lan tỏa hơn là bạc tóc. Do đó, không nên nhìn thấy tóc bạc rồi tự kết luận mình thiếu máu hoặc tự uống sắt kéo dài.
Hút thuốc và stress oxy hóa
Quá trình tạo melanin vốn sinh ra các phân tử oxy hóa. Nang tóc có các hệ thống chống oxy hóa để trung hòa chúng, nhưng theo tuổi tác hoặc dưới tác động của môi trường, sự cân bằng này có thể bị phá vỡ. Tổn thương oxy hóa, tổn thương DNA, suy giảm chức năng ty thể và lão hóa tế bào sắc tố đều được xem là những mắt xích quan trọng trong quá trình bạc tóc.
Hút thuốc thường xuyên được ghi nhận có liên quan với bạc tóc sớm trong các nghiên cứu quan sát. Tuy nhiên, đây vẫn là mối liên quan dịch tễ, không có nghĩa mọi người hút thuốc đều bạc tóc và cũng không thể xác định hút thuốc là nguyên nhân duy nhất ở một cá thể. Dù vậy, ngừng hút thuốc vẫn là biện pháp có lợi rõ ràng cho tim mạch, phổi, da và quá trình lão hóa nói chung.
Lý do tóc đang đen lại chuyển thành bạc hoặc trắng?
Màu tóc được tạo nên bởi melanin do các tế bào melanocyte nằm trong nang tóc sản xuất. Trong mỗi chu kỳ mọc tóc, các tế bào gốc sắc tố (melanocyte stem cells) phải được hoạt hóa, di chuyển và biệt hóa thành những tế bào trưởng thành có khả năng đưa melanin vào sợi tóc.
Khi các tế bào sắc tố hoạt động yếu đi, sợi tóc mới sẽ chứa ít melanin và nhìn có màu xám; khi không còn melanin, tóc trở thành màu trắng. Phần sợi tóc đã mọc ra thực chất là cấu trúc keratin không còn hoạt động chuyển hóa, vì vậy một đoạn tóc đã trắng thường không thể tự chuyển thành đen; nếu nang tóc phục hồi sản xuất sắc tố, phần tóc mới mọc ra từ chân tóc mới có thể đậm màu trở lại.
Nghiên cứu trên Nature năm 2023 cho thấy tế bào gốc sắc tố không chỉ nằm yên một chỗ mà phải di chuyển qua lại giữa các vùng của nang tóc. Khi tuổi tăng lên, ngày càng nhiều tế bào bị kẹt tại một vị trí, không thể tiếp tục biệt hóa để tạo sắc tố. Phát hiện này mở ra một hướng nghiên cứu mới về khả năng khôi phục màu tóc trong tương lai, nhưng hiện chưa trở thành phương pháp điều trị áp dụng cho người.
Bác sĩ Tuấn cho biết, bạc tóc sớm có thể liên quan đến bệnh tuyến giáp, nội tiết, các rối loạn chuyển hóa hoặc các dấu ấn nguy cơ tim mạch...
Tuy nhiên, muốn biết tóc bạc sớm có phải dấu hiệu của bệnh lý không hãy thăm khám tại bệnh viện để có chẩn đoán chính xác nhất.
Tóc bạc sớm khi nào cần đi khám?
Nên đi khám khi tóc bạc xuất hiện từ thời thơ ấu, tăng lên rất nhanh trong thời gian ngắn, không có tiền sử gia đình hoặc đi kèm một trong các biểu hiện sau:
- Mệt mỏi, xanh xao, tê bì tay chân, viêm lưỡi hoặc giảm trí nhớ.
- Sụt cân, tăng cân, hồi hộp, run tay, sợ nóng hoặc sợ lạnh.
- Rụng tóc nhiều, rụng tóc thành mảng hoặc tóc dễ gãy.
- Da có những mảng mất sắc tố giống bạch biến.
- Chậm phát triển, vóc dáng bất thường, khuôn mặt già trước tuổi hoặc các bất thường thần kinh.
- Tiêu chảy kéo dài, bệnh dạ dày – ruột, chế độ ăn quá hạn chế hoặc tiền sử phẫu thuật tiêu hóa.
- Trong gia đình có nhiều người bạc tóc rất sớm kèm những bệnh lý đặc biệt khác.
Bác sĩ da liễu thường là chuyên khoa phù hợp đầu tiên để đánh giá màu tóc, da đầu, chất lượng sợi tóc, các vùng mất sắc tố và tình trạng rụng tóc đi kèm. Bác sĩ nội tiết tham gia khi có dấu hiệu bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn nội tiết. Trẻ em bạc tóc rất sớm kèm bất thường phát triển, thần kinh, da, móng hoặc cấu trúc tóc có thể cần được bác sĩ nhi khoa và chuyên gia di truyền đánh giá.
Tóc bạc sớm có điều trị được không?
Đến nay, chưa có thuốc hoặc thực phẩm chức năng nào được chứng minh chắc chắn có thể ngăn chặn hay đảo ngược bạc tóc do tuổi tác và di truyền.
Một tổng quan quốc tế năm 2024 kết luận hiện chưa có liệu pháp y khoa đã được xác lập có thể đảo ngược hoặc phòng ngừa bạc tóc sớm một cách đáng tin cậy.
Nếu bạc tóc liên quan đến thiếu vitamin B12, thiếu vi chất, bệnh tuyến giáp hoặc một bệnh lý toàn thân, điều trị đúng nguyên nhân có thể giúp làm chậm tiến triển và đôi khi phần tóc mới mọc ra có sắc tố trở lại.
Tuy nhiên, khả năng phục hồi không đồng đều và thường không xảy ra khi các tế bào gốc sắc tố đã mất hoặc suy kiệt lâu dài.
Một số thuốc như calcium pantothenate, PABA, một số chất chống oxy hóa hoặc thuốc bôi kích thích sắc tố từng được báo cáo làm tóc đậm màu ở một số ca bệnh. Tuy nhiên, các nghiên cứu nhìn chung nhỏ, cũ, thiếu nhóm chứng hoặc cho kết quả không nhất quán, nên chưa đủ để khuyến cáo sử dụng thường quy.
PRP, laser năng lượng thấp, peptide, catalase, glutathione, exosome và nhiều loại serum “chống bạc tóc” hiện cũng chưa có bằng chứng lâm sàng đủ mạnh để khẳng định có thể khôi phục màu tóc lâu dài. Không nên đánh đồng một cơ chế hợp lý trong phòng thí nghiệm với hiệu quả đã được chứng minh trên người.
Người bạc tóc sớm nên làm gì?
Trước hết, hãy xác định xem đây có phải đặc điểm gia đình hay không. Nếu tóc bạc tiến triển từ từ, nhiều người thân cũng bạc sớm và không có triệu chứng bất thường, khả năng nguyên nhân di truyền là rất cao.
Nên duy trì chế độ ăn đủ năng lượng và protein, đa dạng thực phẩm, tránh ăn kiêng quá mức; ngủ đủ, vận động thường xuyên, hạn chế stress kéo dài và không hút thuốc. Những biện pháp này tốt cho sức khỏe của nang tóc và toàn cơ thể, nhưng không nên hứa hẹn rằng chúng chắc chắn làm tóc đen trở lại.
Không tự uống kéo dài vitamin B12, sắt, kẽm, đồng, selen, biotin hoặc các chất chống oxy hóa khi chưa xác định thiếu hụt. “Tự nhiên” không đồng nghĩa với an toàn, và một số khoáng chất dùng quá mức có thể gây độc hoặc làm cản trở hấp thu khoáng chất khác.
Nhuộm tóc vẫn là phương pháp cải thiện thẩm mỹ hiệu quả và thực tế nhất hiện nay. Nhuộm phần sợi tóc bên ngoài không làm các tế bào sắc tố trong nang tóc “lười hoạt động” hơn, nhưng thuốc nhuộm có thể gây kích ứng hoặc dị ứng da đầu ở một số người nên cần lựa chọn sản phẩm phù hợp và thử phản ứng theo hướng dẫn.
Nhổ một sợi tóc bạc cũng không làm mười sợi khác bạc theo. Tuy nhiên, nhổ lặp đi lặp lại có thể gây tổn thương nang tóc, viêm nang và khiến vùng đó thưa tóc, vì vậy cắt ngắn thường hợp lý hơn nhổ.
Ăn gì khi tóc bạc sớm?
Từ khi xuất hiện tóc bạc sớm, tôi đã dừng việc nhổ tóc bạc vì việc này chỉ làm tổn thương nang tóc và không ngăn tóc bạc.
Thay vào đó, tôi ăn các thực phẩm theo lời khuyên của bác sĩ để chăm sóc tóc từ bên trong.
- Trứng: Trong trứng chứa nhiều vitamin, khoáng chất giúp ngăn tóc bạc sớm.
- Nấm, rau xanh và các loại cá béo: Được chứng minh là ngăn ngừa tình trạng mất màu tóc.
- Ăn vừng (mè đen): Với loại vừng này tôi thường rang sẵn giã nát dùng với muối lạc, chấm rau củ. Hoặc một cách ăn khác dễ dàng hơn là nấu bột sắn dây rồi thêm vài thìa mè đen ăn khi còn nóng.
- Bột tam thất bắc: Cải thiện tình trạng tóc bạc sớm bằng cách bổ huyết, tăng cường lưu thông máu, ...
Quan trọng là duy trì lối sống lành mạnh, lạc quan, đi ngủ sớm.
Còn bạn, có đang bị bạc tóc sớm khống? Hãy chia sẻ với Sống Hay nhé.
Nguồn tham khảo: Bác sĩ Dương Minh Tuấn
