Nếu bạn bị hen suyễn hoặc dị ứng, bạn có nhiều khả năng bị viêm xoang mãn tính hơn vì đường thở của bạn dễ bị viêm hoặc kích ứng, khiến mô xoang sưng lên.
Viêm xoang là gì?
Viêm xoang mãn tính là tình trạng viêm kéo dài của các xoang. Xoang là những khoang chứa không khí ẩm ướt nằm phía sau xương vùng mặt trên - giữa hai mắt và phía sau trán, mũi và má. Thông thường, dịch từ xoang sẽ dẫn lưu qua các lỗ nhỏ vào bên trong mũi.
Bất cứ thứ gì cản trở dòng chảy đó đều có thể gây tích tụ chất nhầy, và đôi khi là mủ, trong xoang. Sự thoát dịch từ xoang có thể bị tắc nghẽn do các bất thường về cấu trúc của mũi, nhiễm trùng hoặc sưng mô do dị ứng. Sự tích tụ chất nhầy dẫn đến tăng áp lực xoang và đau mặt.
Ở người lớn, đặc biệt ở người trung tuổi, viêm xoang mãn tính thường liên quan đến sưng mũi do dị ứng, đặc biệt là dị ứng với bụi, nấm mốc, phấn hoa hoặc bào tử nấm hít phải. Những dị ứng này kích hoạt sự giải phóng histamine và các hóa chất khác khiến niêm mạc bên trong mũi sưng lên và làm tắc nghẽn sự thoát dịch xoang.
Polyp mũi, u mũi và gãy xương mũi có thể làm tắc nghẽn đường dẫn lưu xoang, dẫn đến viêm xoang mãn tính. Viêm xoang mãn tính cũng có thể gặp ở những người có cấu trúc xoang và đường mũi hẹp bất thường.
Những người mắc bệnh hen suyễn, xơ nang hoặc các vấn đề về hệ miễn dịch thường bị viêm xoang mãn tính nhiều hơn những người khác.
Viêm xoang tuổi trung niên
Trong các độ tuổi thì khi mắc viêm xoang ở tuổi trung niên thường là đã có diễn biến mãn tính, dai dẳng.
Nguyên nhân viêm xoang dễ nặng hơn ở độ tuổi này do niêm mạc nhạy cảm hơn, tiếp xúc với môi trường ô nhiễm lâu năm. Cộng vào đó là tình trạng sức khỏe tổng thể suy giảm, sức đề kháng cũng giảm.
Tại sao triệu chứng viêm xoang dễ tái phát?
Viêm xoang dễ tái phát do niêm mạc mũi đã bị tổn thương trở nên nhạy cảm hơn, kết hợp với hệ thống lỗ thông xoang nhỏ hẹp rất dễ bị bít tắc. Khi gặp các tác nhân kích thích, chất nhầy bị ứ đọng tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và virus phát triển.
Nguyên nhân gây viêm xoang mãn tính thường không được biết rõ. Một số bệnh lý, bao gồm xơ nang, có thể gây viêm xoang mãn tính ở trẻ em và thanh thiếu niên.
Một số bệnh lý có thể làm trầm trọng thêm tình trạng viêm xoang mãn tính. Những bệnh lý đó bao gồm:
- Cảm lạnh thông thường hoặc các bệnh nhiễm trùng khác ảnh hưởng đến xoang. Virus hoặc vi khuẩn có thể gây ra các bệnh nhiễm trùng này.
- Các vấn đề bên trong mũi, chẳng hạn như lệch vách ngăn mũi, polyp mũi hoặc khối u.
Cách giảm nghẹt mũi, viêm xoang tại nhà
Nếu bạn bị viêm xoang mãn tính, hãy tránh hút thuốc lá và tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Bạn cũng nên tránh ở ngoài trời trong thời gian dài khi có nồng độ chất gây dị ứng hoặc ô nhiễm trong không khí cao.
Trong nhà, sử dụng máy điều hòa và máy tạo độ ẩm đôi khi có thể giúp ngăn ngừa các triệu chứng của viêm xoang mãn tính.
Nếu bạn bị dị ứng, bạn có thể giúp ngăn ngừa các đợt viêm xoang bằng cách xác định và tránh các tác nhân gây dị ứng và bằng cách dùng thuốc phù hợp theo chỉ dẫn.
Có một số biện pháp có thể được thực hiện tại nhà để loại bỏ nhiều chất gây dị ứng trong không khí trong nhà gây ra các vấn đề về xoang. Dưới đây là một số điều bạn có thể làm:
- Hãy đóng kín cửa sổ, đặc biệt là cửa sổ phòng ngủ. Bạn có thể giảm thiểu tiếp xúc với các chất gây ô nhiễm trong nhà bằng cách sử dụng bộ lọc HEPA (bộ lọc không khí hạt hiệu suất cao) cho máy điều hòa không khí.
- Khi di chuyển bằng ô tô, hãy đóng các cửa gió bên ngoài và bật điều hòa. Một số xe đời mới có thể được trang bị hệ thống lọc không khí hiệu quả cao.
- Hãy tắm hoặc gội đầu trước khi đi ngủ vào ban đêm để loại bỏ các chất ô nhiễm hoặc chất gây dị ứng trong không khí tích tụ suốt cả ngày.
- Phơi khô quần áo trong nhà, bằng máy sấy hoặc phơi ngoài trời. Phơi quần áo ngoài trời có thể tích tụ các chất gây dị ứng.
- Hạn chế các hoạt động tiếp xúc nhiều với phấn hoa, chẳng hạn như cắt cỏ và thổi lá.
- Hít hơi nước và rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý thường xuyên cũng có thể giúp giảm các triệu chứng.
- Hãy nhớ uống đủ nước.
Người viêm xoang nên ăn gì và không nên ăn gì?
Những thực phẩm nên ăn
Bằng cách bổ sung những thực phẩm có lợi và hạn chế những thực phẩm không tốt vào chế độ ăn hàng ngày, bạn sẽ cải thiện đáng kể tình trạng viêm nói chung và viêm xoang nói riêng.
Trà xanh và củ quả nhiều nước
Các loại thực phẩm có hàm lượng nước cao như dưa chuột, dưa hấu và cần tây có thể giúp giữ ẩm cho các xoang, giảm tắc nghẽn.
Uống trà xanh và nhiều chất lỏng hơn giúp làm giảm cơn đau đầu có thể xảy ra do mất nước.
Duy trì đủ nước là điều cần thiết để ngăn ngừa sự tích tụ chất nhầy dày, sự tích tụ này có thể dẫn đến nhiễm trùng xoang. Kết hợp những thực phẩm tươi mát vào bữa ăn có thể cải thiện đáng kể sức khỏe xoang.
Cá và các loại hạt
Thực phẩm giàu acid béo omega-3 như cá hồi, cá tuyết, cá mòi, quả bơ, quả óc chó, đậu xanh… có đặc tính chống viêm có thể giúp giảm viêm xoang.
Ngoài ra, kết hợp các loại gia vị như gừng, húng quế và ớt cayenne, nghệ chứa curcumin có tác dụng giảm viêm tự nhiên. Những thành phần này không chỉ cải thiện sức khỏe tổng thể mà còn hỗ trợ điều trị xoang hiệu quả.
Trái cây
Thực phẩm như trái cây, rau quả giàu đặc tính chống viêm có thể giúp giảm viêm ở xoang và giảm bớt các triệu chứng dị ứng. Những thực phẩm thiên nhiên này có nhiều chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất, trái cây và rau quả có thể làm giảm chứng viêm.
Các loại quả mọng như quả anh đào chua giúp giảm viêm tốt, rau lá xanh như bông cải xanh, măng tây, giá đỗ và trái cây họ cam quýt đặc biệt có lợi như cam, bưởi và dâu tây, ớt chuông đỏ chứa nhiều vitamin C, giúp tăng cường hệ miễn dịch. Một hệ miễn dịch khỏe mạnh có thể giúp ngăn ngừa nhiễm trùng xoang và kiểm soát hiệu quả các vấn đề về xoang hiện có. Hãy ăn nhiều loại trái cây và rau quả nhiều màu sắc để tận dụng tối đa lợi ích dinh dưỡng của chúng.
Những thực phẩm nên tránh
Đường chế biến
Đường đã qua chế biến có trong các món tráng miệng được ưa chuộng như bánh ngọt, thanh sô cô la, nước ngọt và nước ép trái cây được dán nhãn là fructose hoặc sucrose.
Thực phẩm chứa chất béo bão hòa cao
Nhiều nghiên cứu đã khẳng định tiêu thụ nhiều chất béo có thể làm thay đổi thành phần vi khuẩn, cấu trúc và chức năng của niêm mạc, cuối cùng dẫn đến tình trạng viêm. Thực phẩm có hàm lượng chất béo bão hòa cao như pizza, pho mát, các sản phẩm từ thịt, mì ống, các sản phẩm từ sữa nguyên kem, món tráng miệng làm từ ngũ cốc có thể gây viêm mô mỡ.
Acid béo omega-6
Hãy nhớ dùng đúng loại acid béo omega. Tránh acid béo omega-6. Hãy nhớ dùng acid béo omega-3 có trong các loại dầu như ngô, cây rum, hướng dương, hạt nho, đậu nành, đậu phộng và rau.
Gluten và casein
Hạn chế ăn các loại thực phẩm có hàm lượng gluten và casein cao. Gluten và casein có trong các loại thực phẩm như lúa mì, lúa mạch đen, lúa mạch và các sản phẩm từ sữa.
Carbohydrate tinh chế
Carbohydrate tinh chế như khoai tây nghiền ăn liền, các sản phẩm bột mì trắng đã qua chế biến, cũng như ngũ cốc, có thể là thủ phạm gây ra tình trạng viêm.
Rượu
Rượu có thể làm cho các triệu chứng viêm xoang như nghẹt mũi trở nên tồi tệ hơn. Rượu gây viêm cũng như mất nước. Hơn nữa, nó cũng chứa các hợp chất gây sưng ở các mô mũi. Do đó, hãy hạn chế tiêu thụ các sản phẩm có cồn nếu bạn dễ bị viêm xoang.
Sản phẩm từ sữa
Không có bằng chứng thuyết phục nào cho thấy mối liên hệ giữa sữa và nhiễm trùng xoang nhưng một số chuyên gia cho rằng sữa có thể gây ra tình trạng dư thừa chất nhầy và tắc nghẽn xoang. Tuy nhiên, nên hạn chế sữa và các sản phẩm từ sữa khác nếu đã trải qua cảm giác không tốt sau khi tiêu thụ.
Cà chua
Do hàm lượng acid cao, nó có thể làm tăng mức histamine trong cơ thể và gây ra phản ứng dị ứng. Điều này có thể kích hoạt thêm tình trạng viêm xoang. Do đó, tránh ăn nhiều cà chua.
Thịt đỏ
Thịt đỏ có hàm lượng protein cao. Protein có thể tích tụ dưới dạng chất nhầy trong cơ thể và làm cho các triệu chứng viêm xoang trở nên tồi tệ hơn.
Thực phẩm chế biến sẵn
Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều chất phụ gia, chất bảo quản và chất tạo màu có thể gây ra phản ứng dị ứng hoặc làm trầm trọng thêm các triệu chứng xoang.
Thực phẩm gây dị ứng
Các loại thực phẩm gây dị ứng thường gặp bao gồm đậu phộng, các loại hạt, hải sản, trứng và đậu nành.
Những thói quen sẽ hỗ trợ đường hô hấp thông thoáng hơn
Hãy thực hiện các bước sau để giảm nguy cơ mắc viêm xoang mãn tính:
- Cố gắng tránh xa những người bị cảm lạnh hoặc các bệnh truyền nhiễm khác. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước, đặc biệt là trước bữa ăn.
- Tránh xa những thứ gây dị ứng với bạn nếu có thể.
- Hãy tránh khói thuốc lá và không khí ô nhiễm. Khói thuốc lá và các chất ô nhiễm khác có thể gây kích ứng phổi và bên trong mũi, hay còn gọi là đường mũi.
- Nên sử dụng máy tạo độ ẩm. Nếu không khí trong nhà bạn khô, việc bổ sung độ ẩm bằng máy tạo độ ẩm có thể giúp ngăn ngừa viêm xoang. Hãy đảm bảo máy tạo độ ẩm luôn sạch sẽ và không bị nấm mốc bằng cách vệ sinh kỹ lưỡng thường xuyên.
Theo lương y Đỗ Minh Tuấn khi tự chăm sóc mũi xoang cần nhớ nguyên tắc:
- Không xì mũi quá mạnh cả 2 bên cùng lúc, sẽ làm dịch mủ đẩy ngược lên tai sinh vjêm tai giữa.
- Không lạm dụng xịt mũi quá 7 ngày, dễ sinh hiệu ứng dội ngược, nghẹt mũi vĩnh viễn.
Viêm xoang khi nào nên đi khám?
Nếu các triệu chứng của bạn không thuyên giảm sau vài ngày, hoặc bị sốt hoặc có dịch tiết màu nâu hoặc xanh, bạn nên đến gặp bác sĩ. Trường hợp bị đau đầu dữ dội, bạn nên gọi cho bác sĩ để được khám ngay.
Thông thường, cần phải dùng thuốc hoặc phẫu thuật để giảm viêm hoặc khắc phục tắc nghẽn. Trong nhiều trường hợp, cần phải kiểm soát viêm bằng thuốc trong thời gian dài để ngăn ngừa tái phát.
Viêm xoang mãn tính khiến các khoang bên trong mũi và đầu, gọi là xoang, bị viêm và sưng. Tình trạng này kéo dài 12 tuần hoặc lâu hơn, ngay cả khi được điều trị.
Tình trạng phổ biến này khiến dịch nhầy không thể thoát ra ngoài. Nó làm cho mũi bị nghẹt. Việc thở bằng mũi có thể trở nên khó khăn. Vùng quanh mắt có thể bị sưng hoặc đau.
Nhiễm trùng, sự phát triển của các khối u trong xoang (gọi là polyp mũi) và sưng niêm mạc xoang đều có thể là một phần của viêm xoang mãn tính. Viêm xoang mãn tính còn được gọi là viêm mũi xoang mãn tính. Tình trạng này ảnh hưởng đến cả người lớn và trẻ em.
Hãy đảm bảo rằng nếu việc hạn chế các tác nhân gây xoang không hiệu quả bạn nên thăm khám tại bệnh viện để được bác sĩ chuyên môn đưa ra.
* Thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng.
Nguồn tham khảo: mayoclinic, harvard, lương y Đỗ Minh Tuấn
