Trên cổng Thông tin chính phủ đưa tin: "Đã có khuyến cáo trẻ dưới 12 tuổi không nên sử dụng điện thoại di động quá sớm".
Điều này khiến nhiều phụ huynh băn khoăn vì sắp nghỉ hè, việc cho con sử dụng điện thoại bao lâu là nhiều? Và cần lưu ý gì để trẻ dùng điện thoại mấy tiếng?
Đây không chỉ là thắc mắc của riêng cha mẹ mà nhiều tổ chức y tế đều đang chuyển từ câu hỏi mỗi ngày được xem mấy tiếng? Sang những câu hỏi quan trọng hơn: trẻ đang xem gì, xem lúc nào, xem với ai, và màn hình có đang thay thế giấc ngủ, vận động, giao tiếp thật hay không?
Chuyên gia nhấn mạnh không có một con số an toàn tuyệt đối cho mọi trẻ, nhưng khuyến cáo cha mẹ cần xây dựng kế hoạch sử dụng truyền thông trong gia đình, đặt giới hạn rõ ràng và bảo vệ các hoạt động thiết yếu như ngủ, học, chơi, vận động và giao tiếp trực tiếp.
Bác sĩ Dương Minh Tuấn hiện đang công tác tại Bệnh viện Bạch Mai cũng đưa ra những tác hại mà con trẻ có thể phải đối mặt khi cha mẹ "thả phanh" cho dùng điện thoại:
Nguy cơ chậm phát triển ngôn ngữ và giao tiếp
Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là giai đoạn mầm non và đầu tiểu học, não bộ phát triển mạnh thông qua tương tác hai chiều: trẻ nhìn nét mặt người lớn, nghe giọng nói thật, bắt chước, hỏi đáp, chơi đóng vai, vận động và khám phá môi trường.
Khi màn hình thay thế quá nhiều cho tương tác thật, trẻ có thể ít nói chuyện hơn, ít đọc tín hiệu cảm xúc hơn, ít luyện khả năng chờ đợi, chia sẻ, hợp tác. WHO từng khuyến cáo trẻ dưới 5 tuổi cần giảm thời gian ngồi trước màn hình, ngủ đủ và tăng vận động, vì đây là nền tảng quan trọng cho phát triển thể chất và trí não.
Đây cũng là lý do mà ngày nay tỷ lệ trẻ trẻ chậm nói, chậm giao tiếp ngày càng tăng. Chỉ vì muốn con ngoan hơn một chút mà hậu quả, việc đồng hành với con ở quãng đường sau sẽ rất vất vả.
Rối loạn giấc ngủ
Điện thoại trước giờ ngủ không chỉ làm trẻ thức khuya, ánh sáng màn hình, nội dung kích thích, trò chơi, video ngắn và thông báo liên tục có thể làm não trẻ khó hạ nhiệt để đi vào giấc ngủ.
Một cảnh báo gần đây của U.S. Surgeon General nêu rõ: thời gian màn hình quá mức có liên quan đến rối loạn giấc ngủ, kết quả học tập kém hơn, giảm vận động và các nguy cơ sức khỏe khác ở trẻ em, thanh thiếu niên.
Với trẻ đang lớn, thiếu ngủ kéo dài không chỉ gây mệt. Nó có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, tập trung, điều hòa cảm xúc, kiểm soát ăn uống, miễn dịch và cả nguy cơ thừa cân.
Điều này hoàn toàn có thể xảy ra, nhất là khi trẻ xem những chương trình, clip quá lứa tuổi, bạo lực tràn lan trên mạng.
Giảm tập trung, dễ cáu gắt, khó kiểm soát hành vi
Nhiều ứng dụng hiện nay được thiết kế để giữ người dùng ở lại càng lâu càng tốt: video ngắn, phần thưởng tức thì, âm thanh kích thích, màu sắc mạnh, nội dung thay đổi liên tục.
Não trẻ quen với kích thích nhanh có thể trở nên khó chịu khi quay lại các hoạt động chậm hơn như đọc sách, làm bài tập, ngồi nghe giảng, chơi một trò chơi cần kiên nhẫn.
Không chỉ rèn luyện trong hè, mà còn gây khó khăn nhất là khi trẻ bước vào năm học mới. Cha mẹ nên phân rõ giờ xem clip, giờ chơi trong ngày để tránh trẻ tránh xa lầy vào những clip vô bổ.
Tăng nguy cơ thừa cân
Thời gian ngồi trước màn hình thường đi kèm ba vấn đề: ngồi lâu hơn, vận động ít hơn, và ăn vặt nhiều hơn. Một tổng quan y văn năm 2023 ghi nhận thời gian màn hình quá mức ở trẻ có liên quan với béo phì, các yếu tố nguy cơ tim mạch chuyển hóa, thói quen ăn uống không lành mạnh và sức khỏe tâm thần.
Nói cách khác, điện thoại không trực tiếp gây béo phì nhưng nó có thể chiếm mất thời gian đáng lẽ dành cho chạy nhảy, thể thao, ngủ đủ, ăn uống có ý thức và giao tiếp gia đình.
Nguy cơ tiếp xúc nội dung không phù hợp
Trẻ dưới 12 tuổi chưa đủ trưởng thành để hiểu đầy đủ về quảng cáo, bạo lực, ngôn ngữ độc hại, thử thách nguy hiểm, thông tin sai lệch, hoặc các nội dung gây sợ hãi. Chỉ một vài lần lướt không kiểm soát cũng có thể đưa trẻ đến những nội dung vượt quá khả năng xử lý cảm xúc của lứa tuổi.
Với mạng xã hội, nguy cơ còn lớn hơn: so sánh bản thân, bị bắt nạt trực tuyến, bị người lạ tiếp cận, hoặc bị cuốn vào các xu hướng không phù hợp. U.S. Surgeon General từng cảnh báo mạng xã hội có cả mặt lợi và mặt hại, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định mạng xã hội là đủ an toàn cho trẻ em và thanh thiếu niên; đặc biệt đáng chú ý là gần 40% trẻ 8–12 tuổi ở Mỹ đã dùng mạng xã hội dù nhiều nền tảng đặt tuổi tối thiểu là 13.
Đây là điều đáng lo và cha mẹ nên quan tâm nhất. Đừng chỉ giao điện thoại, máy tính cho con là xong, hãy kiểm soát nội dung trẻ xem để định hình nhân cách đúng cho trẻ.
Ảnh hưởng mắt, tư thế và đau mỏi cơ xương
Dùng điện thoại gần mắt, trong thời gian dài, ít nghỉ, nhất là trong phòng tối, có thể làm trẻ mỏi mắt, khô mắt, nhức đầu, giảm chớp mắt. Ngoài ra, tư thế cúi cổ kéo dài dễ gây đau cổ, đau vai, gù lưng chức năng.
Điều này không có nghĩa cứ dùng điện thoại là sẽ hỏng mắt. Vấn đề nằm ở thời lượng, khoảng cách, ánh sáng, tư thế và việc thiếu hoạt động ngoài trời.
Vậy cha mẹ nên làm gì?
Không cần cấm tuyệt đối nhưng cũng không nên giao điện thoại quá sớm như một vật sở hữu cá nhân của trẻ.
Lời khuyên của bác sĩ Tuấn khi cha mẹ cho trẻ dưới 12 tuổi dùng điện thoại, cần chú ý nguyên tắc:
- Không dùng điện thoại như “bảo mẫu” kéo dài.
- Không để điện thoại trong phòng ngủ của trẻ.
- Không dùng màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
- Không vừa ăn vừa xem điện thoại.
- Không để trẻ tự do lướt mạng xã hội/video ngắn không giám sát.
- Cài giới hạn thời gian, kiểm soát nội dung, nhưng quan trọng hơn là cha mẹ cùng xem, cùng nói chuyện, cùng giải thích.
- Mỗi ngày cần có thời gian vận động, chơi ngoài trời, đọc sách, trò chuyện trực tiếp.
- Người lớn cũng cần làm gương: rất khó yêu cầu trẻ bỏ điện thoại khi cha mẹ liên tục cầm điện thoại trước mặt con.
Với tôi, khi cũng đã có con nhỏ lời khuyên này của bác sĩ rất hữu ích. Nhưng nhìn vào thực tế cuộc sống nhiều cha mẹ "phó thác" cho điện thoại làm nhiệm vụ trông con.
Tai hại hơn là nhiều người còn dùng điện thoại khi bón cơm cho trẻ mà không biết ảnh hưởng không tốt đến hệ tiêu hóa, nhận thức.
Với trẻ nhỏ, thứ cần được ưu tiên không phải là màn hình sắc nét hơn, mà là giấc ngủ sâu hơn, đôi mắt được nhìn xa hơn, đôi chân được chạy nhiều hơn, và những cuộc trò chuyện thật nhiều hơn với người thân.
